تغذیه‌ی برنامه‌ریزی شده

پس از اشاره به وجود برنامه‌ی غذایی حکیمانه در حیات پیامبر خدا ، ممکن است این سؤال برای بسیاری از ما پیش بیاید که مگر قرآن برای انسان‌ها برنامه‌ی غذایی دارد؟ در پاسخ با صراحتِ تمام می‌گوییم: آری؛ و اثبات آن نیز بسیار آسان است. یک عبارت سه کلمه‌ای قرآن یعنی: «كُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ وَلَا تُسۡرِفُوٓاْ[1]»، چهارچوب برنامه‌ی تغذیه‌ی انسان را به خوبی تعیین می‌کند.

مسلّماً انسان برای انجام فعالیت‌های روزمرّه‌ی خود به انرژی نیاز دارد و برای کسب انرژی هم باید غذا بخورد. با خوردن، بخش اول سیستم تغذیه‌ی قرآنی محقق می‌گردد. انسان به مایعات و آشامیدنی هم نیاز دارد که در فعل دوم به آن امر شده است. ضمناً باید ضابطه‌ای در کار باشد تا انسان نیاز به خوراک و آشامیدنی را با هوس در هم نیامیزد و به جای تأمین نیازهای حیاتی بدن، به اِشباع هوس‌هایش نپردازد. لذا باید در خوردن و آشامیدن، «اِسراف» نکند. کلمه‌ی سوم بیانگر این ضابطه‌مندی است.

غذا خوردنِ پیامبر خدا از جهت کمّیت و کیفیت همانند کسی بوده است که غذایی مختصر و مفید را می‌خورد و به سراغ کارهایش می‌رود.

قرآن کریم علاوه بر آن به کمّیت و کیفیت خوردن و آشامیدن، اشاره می‌نماید نوع خوراکی‌ها را نیز تعیین می‌کند و به ما فرمان می‌دهد تنها از چیزهای پاک و حلال بخوریم یعنی خوراکی‌هایی را مصرف کنیم که ضمن تأمین نیازهای بدن، به سلامت بدن آسیب نرسانند.

یکی از معضلات امروز اروپایی‌ها نوع خوراکِ آنها است . اروپایی‌ها بیش‌تر غذای آماده (Fast food) مصرف می‌کنند یک فرد از صبح تا ظهر کار می‌کند و خسته می‌شود و هنگام ظهر به او ساندویچی می‌دهند و او را با غذای آماده سیر می‌کنند؛ غذایی که مملو از کربوهیدرات و چربی است. هدف آنها این است که وقتِ زیادی را برای غذا خوردن تلف نکنند. گرچه احساس سیر شدن به آنها دست می‌دهد اما در واقع غذایی مُضرّ خورده‌اند و نیازهای بدنشان به درستی تأمین نشده است.

اما غذای پیامبر با غذای امروز ما و اروپایی‌ها تفاوت داشته است. غذای آن حضرت دارای وعده‌های منظم و مشتمل بر خوراک و آشامیدنی‌های معین بود. او بهترین و مفیدترین خوراکی‌ها را می‌خورد. البته خوراکی‌هایش فانتزی و گران قیمت نبودند؛ آن حضرت خوراکی‌های مفید، ساده و قابل دسترس مصرف می‌کردند. پیامبر خدا بدون برنامه و نامنظم غذا نمی‌خوردند بلکه یک سیستم دقیق غذایی را رعایت می‌کردند که در عالی‌ترین سطح سلامت و کیفیت بود.

پیامبر خدا  نه تنها برای شخص خودش بلکه برای اطرافیان  نیز برنامه‌ی غذایی ویژه مقرّر می‌فرمود. زمان و رویه‌ی غذا خوردن او با اعضای خانواده‌اش، در پذیرایی از مهمانان، در مهمانی‌ها و در مسجد و در هنگام نبرد، بر اساس یک برنامه‌ی خاص بود و روش، کمّیت، کیفیت  و زمان غذا خوردنش تابع ضوابط خاصی بود. تمام اعضای خانواده‌اش را دورِ یک سفره جمع می‌کرد و همه با هم غذا می‌خوردند و هیچ گاه به تنهایی غذا نمی‌خورد. و حاضر نبود سهم غذای هیچ کس را بخورد . اگر از غذایی خوشش نمی‌آمد، هرگز در اَنظار دیگران از آن عیب‌جویی نمی‌کرد ... و ده‌ها نکته‌ی ظریف دیگر را می‌توان در خصوص سفره و خوان پیامبر خدا برشمرد.

امروزه عده‌ای برای این که تغذیه‌ی آنها عوارض تغذیه‌ی رایج مردم را نداشته باشد و ضمناً تغذیه‌ای متمایز از دیگران را در پیش بگیرند، رژیم‌های غذایی ویژه‌ای را برمی‌گزینند. ضرر این نوع رژیم‌های غذایی به مراتب بیش‌تر از تغذیه‌ی رایج جامعه است. برای مثال: عده‌ای اصلاً گوشت نمی‌خورند و یا بیش‌تر از فرآورده‌های دامی استفاده می‌کنند. عده‌ای هم فقط حبوبات می‌خورند. و به ایت ترتیب سایر گروه‌های غذایی را از برنامه‌ی خود حذف می‌کنند و در نتیجه دچار کمبود پاره‌ای از ویتامین‌ها می‌شوند. چنان که در اثر نخوردن گوشت، کمبود ویتامین B ایجاد می‌شود که برای خون‌سازی و فعالیت مغز و اعصاب ضروری است و این ویتامین غالبا! از طریق فرآورده‌های دامی تأمین می‌گردد.

پیامبر خدا از تمام گروه‌های مواد غذایی یعنی گوشت، حبوبات، فرآورده‌های دامی و نباتی استفاده می‌کرد‌ند و به مصرف میوه‌جات اهتمام می‌ورزیدند. البته تمام آنها را در چهارچوب یک سیستم صحیح غذایی، مصرف می‌کردند.

در قرن بیستم بود که رژیم غذایی به طور جدّی مورد بحث و بررسی قرار گرفت و قبلاً پژوهش‌های لازم صورت نگرفته بود. لذا باید پرسید: پیامبر خدا چگونه به آن نکات دقیق و درست غذایی پی برده بودند؟ تردید نداریم که آن حضرت از تعلیمات وحیانی هدایت جُسته‌اند.

پیامبر خدا قبل و بعد از غذا خوردن، نکاتی را رعایت می‌کردند که نهایت قدرت و زیبایی سیستم غذایی ایشان را نشان می‌دهد. برای مثال: قبل از غذا خوردن، دست‌هایشان را می‌شستند و اگر سفره‌ی غذا را پیش از اقامه‌ی نماز آماده می‌کردند، غذا خوردن را بر نماز مقدّم می‌داشت. با نام خدا، غذایش را شروع می‌کرد و از جلو خودش و با دست راست، لقمه برمی‌داشت. با توضیحات بیش‌تری که خواهیم داد، درخواهید یافت که واقعاً آن حضرت بر اساس یک سیستم خاص غذا می‌خورده‌اند و یک برنامه‌ی غذایی در عالی‌ترین سطح کیفی داشته‌اند.



[1] . اعراف- 31

 707

موضوع مرتبط

آدابِ خوردنِ پیامبر خدا ﷺ

آدابِ آشامیدنِ پیامبر خدا ﷺ

رژیم غذایی حکیمانه‌ی پیامبر خدا ﷺ

تغذیه‌ی برنامه‌ریزی شده

غذای پیامبر ﷺ

چگونه و چقدر بخوريم؟

نسبت خوراك

اسراف و تبذير

پرخورى

چاقى

123